Tworcze Bieszczady

NAJBLIŻSZE WYDARZENIA

20.01.2018

Archiwum wiadomosci ›

Cyganie Bergitka

Jedne z pierwszych wzmianek o Cyganach na ziemiach polskich pochodzi z Sanoka, gdzie w 1405 r. odnotowano ich obecność. Pojawienie się ich po północnej stronie Karpat spowodowane było migracją z Królestwa Węgier, gdzie byli prześladowani. Inna fala przybyła w Karpaty prawdopodobnie wraz z osadnictwem wołoskim w XV i XVI wieku. Trudno ustalić w jakim okresie Cyganie zaczęli osiedlać się na stałe w górskich wioskach i jaka była tego przyczyna. Być może nie byli do końca ludnością wolną w systemie prawa wołoskiego i stąd ich stały pobyt w wielu wsiach karpackich. Na pewno stało się tak w drugiej połowie XVIII wieku kiedy przymuszani byli do tego przez politykę zaborców austriackich. Dali oni początek cyganom Bergitka Roma. Mimo osiadłego trybu życia Romowie nie zajmowali się na ogół rolnictwem czy hodowlą. Ale wielu z nich zajmowało się handlem końmi.  Ich głównym zajęciem było kowalstwo i różnego rodzaju działalność związana z metalurgią i obróbką metali. Znali też tajniki poszukiwania metali szlachetnych w tym złota. Może to było przyczyną dłuższego ich pobytu w pewnych miejscach? Do legendy przeszły wyrabiane przez nich kotły i naczynia miedziane. W wielu karpackich wsiach kowalstwem zajmowali się właśnie Romowie, często w kilku pokoleniach. Kobiety romskie zajmowały się często wróżbiarstwem. Profesja, która również przeszła do legendy to muzykowanie. Przed wojną zaproszenie kapeli cygańskiej na wesele podnosiło prestiż gospodarzy i rangę imprezy. Te zdolności i umiejętności Cyganów sprawiały, że byli oni niezbędną częścią małych wiejskich społeczności żyjących z nimi, podobnie jak z Żydami w symbiozie. Mimo tylu zajęć i umiejętności Cyganie zachowywali zawsze pewien dystans od społeczności wśród której żyli. Ich domy czy osiedla bardzo często położone były na peryferiach wiejskiej zabudowy, gdzieś pod lasem, za górką etc. Stąd zapewne ich styl życia obrósł z czasem w liczne legendy. Inaczej się ubierali i nosili na co dzień odmienne stroje niż otaczająca ich rzesza Wołochów i Rusinów. Ich wygląd oraz ciemniejszy kolor skóry czynił ich z pewnością odmiennymi. Posługiwali się też w kontaktach między sobą własnym językiem co z pewnością przyczyniało się do pewnego izolacjonizmu w lokalnej społeczności. Tak jest zresztą do dziś. Liczne naleciałości języka węgierskiego i rumuńskiego wytworzyły z czasem odrębny dialekt Bergitka, co różni ich pod względem językowym od innych grup Romów. Na Pogórzu żyją jeszcze Cyntury zwani też Sanocka Roma lub Wundonara Roma. Obecnie Bergitka Roma zamieszkują wioski Beskidu Niskiego, Beskidu Sądeckiego, Podhala, Gorców, Spiszu i Orawy. Jeżeli są potomkami Cyganów przybyłych w tą część Karpat wraz z ludnością wołoską, a wszystko na to wskazuje, to są najstarszą grupą romską na terytorium Polski. Dziś według prawa polskiego Romowie stanowią mniejszość etniczną.