Tworcze Bieszczady

NAJBLIŻSZE WYDARZENIA

19.04.2018

Archiwum wiadomosci ›

Elimelech z Leżajska

Podkarpacie jest nadal ważnym miejscem dla chasydów. Pobożni Żydzi zjeżdżają z całego świata by modlić się przy grobach swoich cadyków w Bobowej, Lelowie, Ropczycach, Cieszanowie, Sieniawie, Łańcucie, Rzeszowie  Leżajsku czy Rymanowie. Ci najbardziej czczeni to Cwi Elimelech z Dynowa, Elimelech z Leżajska czy Menachem Mendel z Rymanowa.
Wielu Żydów przybywa w marcu do Leżajska, by obmyć się w mykwach, pomodlić przy grobie cadyka Elimelecha Lazara Lippmana, a także wspólnie ucztować i bawić się. Ten zmarły w 1787 roku mędrzec pozostaje w pamięci chasydów jako lekarz dusz, poskromiciel demonów i czyniący cuda przywódca. Uczeń Wielkiego Magida Dow Bera z Międzyrzecza był jednym z najważniejszych cadyków w dziejach judaizmu na ziemiach polskich oraz twórcą koncepcji chasydyzmu praktycznego. W okresie XVII i XVIII w. powstało wiele odmian i koncepcji chasydyzmu polskiego. W wielu ośrodkach chasydzkich działali wybitni rabini i cadycy, którzy mieli własne teorie i przemyślenia dotyczące judaizmu. Chasydyzm ascetyczny, kładł w swoich naukach główny nacisk na szeroko rozumianą ascezę. Jego twórcą był Jehuda ha-Chasid z Siedlec (1659-1700). Chasydyzm właściwy, którego twórcą był Izrael ben Eliezer z Międzyboża na pierwsze miejsce wysuwał potrzebę emocjonalnego zjednoczenia z Bogiem. Chasydyzm eschatologiczny podkreślał konieczność zgłębiania własnego wnętrza i pobudzania go do wysiłków skierowanych na bezpośredniego kontaktu z Bogiem. Jego twórcą i orędownikiem był Nachman z Bracławia (1772-1811). Bardziej intelektualne nurty religijnej myśli i filozofii żydowskiej wyrażał chabadyzm, którego również powstało kilka odmian.
Na Podkarpaciu najbardziej znaczącą postacią  dla Żydów był bez wątpienia, wspomniany już Elimelech z Leżajska (1717-1787)
Napisał wiele opracowań o charakterze religijnym, spośród których największe znaczenie miał komentarz do Pięcioksiągu, traktat zatytułowany „Noam Elimelech” oraz „Wypisy z Lilii”. Będąc twórcą chasydyzmu praktycznego akcentował w swych naukach równość społeczną i braterstwo ludzi. Głosił, że doskonałość człowieka przejawia się w jego uczynkach. Uczynki te powinny dokonywać się zarówno w sferze duchowej jak i materialnej. Cel ten można było osiągnąć poprzez wyzbycie się grzechu i zbratanie się między ludźmi. W procesie tym pomocny miał być cadyk, którego nauki i sądy miały torować drogę do wewnętrznej harmonii człowieka i społeczeństwa. Etyka jaką głosił opierała się na czynieniu dobra i miłości. Szczególna rola cadyka, jaką propagował chasydyzm praktyczny polegała na poglądzie, że jest on nadczłowiekiem, stoi ponad aniołami przez co jest istotą wyższą. Ta koncepcja czyniła go pośrednikiem miedzy Bogiem a ludźmi. Zasługą Elimelecha było również rozwinięcie kabały praktycznej, której jedynym celem miała być przydatność praktyczna, indywidualna i społeczna. Szczególne znaczenie  przywiązywał do odkrywania zdolności człowieka, do decydowania o swoich predyspozycjach i możliwości ich wykorzystania we własnym życiu. Człowiek jako cząstka harmonii kosmicznej poprzez czynienie dobra „na dole” miał przyczyniać się do naprawy ludzkości i świata. Na tym jednak jego rola miała się kończyć. Cele wyższe „naprawy” i przywrócenia „harmonii kosmicznej” przeznaczone były dla cadyków, będących pośrednikami między ludźmi a Bogiem.
Nauki Elimelecha dotyczące kabały tak jak wielu innych rabinów na ziemiach polskich dostosowywały ją do mentalności ówczesnych Żydów. Najbardziej akcentowane były w niej wątki etyczne, których celem była naprawa świata i ludzkości.
Jego nauki rozwinęli z czasem uczniowie tacy jak: Jaakow Icchak Ha-levi Horowitz „Widzący z Lublina”, Menachem Mendel z Rymanowa, Abraham Jozue Heszl z Opatowa.
Chasydzi wierzą, że w rocznicę swojej śmierci jorcajt cadyk zstępuje z nieba. W ten dzień modlitwy nad jego grobem oraz prośby łatwiej zostają wysłuchane, ponieważ ten „sprawiedliwy mędrzec ma szczególne łaski u Boga”. Pielgrzymowanie do grobu cadyka na leżajskim kirkucie rozpoczęło się zaraz po jego śmierci i trwało nieprzerwanie do czasów II wojny światowej. Leżajsk stał się przez to ważnym ośrodkiem pielgrzymkowym chasydów, gromadząc w święta żydowskie : Rosz Ha Szana (Nowy Rok Żydowski) czy Jom Kipur (Święto Pojednania) do kilku tysięcy wyznawców. Niestety Niemcy po zajęciu Leżajska w 1939 r. realizując swoja politykę eksterminacji narodu żydowskiego przystąpili do systematycznego niszczenia wszystkiego co żydowskie. Wymordowali ok. 6 tyś. leżajskich Żydów, spalili miejscową synagogę, sprofanowali cmentarz w tym grób Elimelecha. Również po wojnie przez długi okres nie zrobiono w Leżajsku nic aby przywrócić miejscom wyznawców judaizmu należytego wyglądu. Dopiero w 1963 r. z inicjatywy Barucha Safira, leżajskiego Żyda, Kazimierza Gduli oraz Rabina Friedmana z Wiednia, odbudowano ohel cadyka. Powoli odradzał się ruch pielgrzymkowy. Dzięki Fundacji Rodziny Nissenbaumów w latach 80. XX w. oczyszczono i ogrodzono teren cmentarza żydowskiego przy okazji remontując ohel cadyka. Następnie wykupiono dawny dom modlitwy, który zaczął pełnić swoje pierwotne funkcje będąc zarazem centrum obsługi pielgrzymów żydowskich. Znajduje się w nim, sala modlitw, kuchnia, stołówka koszerna, pokoje gościnne i mykwa. Od 2003 r. działa w Leżajsku Fundacja Chasydów Leżajsk, która zajmuje się organizowaniem i obsługą pielgrzymek. Taka organizacja powoduje, że Leżajsk odwiedza ok. 15.000 turystów żydowskich. W minionych latach nie obywało się przy tej okazji bez nieporozumień i konfliktów przybywających z mieszkańcami Leżajska. Organizacją przyjazdów zajmują się wyłącznie biura i organizacje żydowskie, które ograniczają kontakty z miejscowymi do minimum, powodując odizolowanie pielgrzymów. Nie występuje tu, widoczna w innych sanktuariach integracja kulturowa.
Daje znać o sobie ponad 60-letnia izolacja obu kultur. Problemy te w przyszłości będą musiały być rozwiązane zarówno przez stronę żydowską jak i lokalną społeczność.
Mimo to dzięki działalności Elimelecha, Leżajsk stał się jednym z najważniejszych ośrodków chasydyzmu w Europie.