test Libuchora – wieś bojkowska | Tworcze Bieszczady

Tworcze Bieszczady

NAJBLIŻSZE WYDARZENIA

20.07.2018

Archiwum wiadomosci ›

Libuchora – wieś bojkowska

Bojkowie lub Werchowynci, jak sami często się określali jako zwarta grupa etniczna zanikli zupełnie na terenie Polski. Rozproszeni w trakcie przymusowych wysiedleń 1947 po północnym terytorium kraju ulegli szybko ukrainizacji. W granicach Polski z lat 1944 – 1951 stanowili ledwo zachodni skrawek swojego etnosu, bardzo zresztą przemieszany z Łemkami i ludnością pogórzańską. Współczesna Bojkowszczyzna to teren leżący całkowicie w granicach Ukrainy. Z uwagi na pewien zastój cywilizacyjny w czasach sowieckich a więc praktycznie do lat 90. XX wieku zachowało się, zwłaszcza w górach wiele reliktów dawnej kultury ludowej, pasterskiej. W wielu wsiach przetrwała stara zabudowa, cerkwie pamiętające niekiedy czasy Rzeczpospolitej, przydrożne kapliczki czy krzyże pańszczyźniane. Najważniejsze i unikalne zarazem jest to, że przetrwał w jakimś wymiarze pasterski styl życia, obyczajowość, wiara. Możemy to jeszcze zobaczyć w wielu karpackich wsiach. Niewątpliwie jedną z najciekawszych miejscowości (nawet w skali Karpat) jest Libuchora w rejonie turczańskim. Przywilej lokacyjny wsi pochodzi z roku 1553 ale są przesłanki, ze istniała już wcześniej. Libuchora była w tym czasie siedzibą krajnika a więc nie byle jaką wsią. Pod koniec XVI w. utrwalił się podział wsi na dwie części z dwoma wójtostwami i dwiema cerkwiami. To rozwiązanie przetrwało w zasadzie do dnia dzisiejszego. Jedynie w górnej części wybudowano dużą drewnianą kaplicę. W okresie międzywojennym była to jedna z najludniejszych wsi w Rzeczpospolitej. W 1938 r. mieszkało w niej 2743 ludzi. Z dwóch zachowanych we wsi cerkwi dolna wybudowana została w 1798 r. w typie bojkowskim a w 1914 r. przeprowadzono jej gruntowny remont i przebudowę, nadając kształt bardziej narodowy. W 1922 r. wybudowano w górnej części wsi nową cerkiew (nieopodal starej z 1764 r., którą rozebrano w 1926 r.) w ukraińskim stylu narodowym. Jednak to co najbardziej fascynuje w Libuchorze to skala zachowania starej zabudowy. Trudno znaleźc w Karpatach druga taką wieś, w której mieszkańcy żyją jeszcze w kurnych chatach, krytych słomą. Takich budynków mieszkalnych i gospodarczych jest tu jeszcze około 200. Tworzą one, zwłaszcza w górnej części zwarte enklawy starej zabudowy pamiętające jeszcze XIX wiek. Libuchora rozciąga się na długości 12 km i ma typowy układ łanowy powstały przy jej zakładaniu na prawie wołoskim w XVI wieku. Niewiele zmienił się też układ dróg a właściwie jednej drogi. Biegnie ona w bezpośrednim sąsiedztwie potoku, który często stanowi jej integralną część. W górnej części wsi, gdzie dolina rozdwaja się zabudowa sięga niemal granicy lasu a w przysiółku Kuszty domy stoją niemal u podnóży północnych stoków Starostyny. Stare budownictwo prezentuje tu typ budownictwa jednotraktowego, charakterystyczny dla Bojków i powszechny w tej części Karpat mniej więcej do lat 50-tych XX wieku. W planie takiego budynku część mieszkalna i gospodarcza a więc izby, stajnia, stodoła, boisko, komora itp. znajdują się pod jednym dachem, rozmieszczone kolejno wzdłuż osi budynku. Na zewnątrz charakterystyczne są ciągnące się wzdłuż ściany frontowej „pidgania” („łałky”), którymi można przemieszczać się wokół budynku pod szeroko wystającym dachem okapowym. Większość tych starych budynków posiada jeszcze dachy kryte słomą. Zaznaczyć trzeba, co jest ewenementem w Karpatach, że duża część opisywanych starych domów nie ma kominów i funkcjonuje jako chałupy półkurne! Te archaiczne elementy zabudowy, zachowane w tak dużej ilości sprawiają, że Libuchora jest prawdziwym żywym skansenem, gdzie można jeszcze na co dzień obserwować życie bojkowskiej wsi.